Dünyada yaşam kalitesi ve insan refahı tamamıyla demokrasiye bağlıdır. Demokrasi bir ülkenin kalkınma göstergelerinin de başında gelir. Söz gelimi Suudi Arabistan zengin ülkedir ama demokrasi olmadığı için zenginlik halka yansımıyor. Bu nedenle kalkınmış ülke statüsünde değiller.
- Demokrasi endeksleri
Son 20 yıldır Dünyada demokraside düşüş yaşanıyor. Söz gelimi Küresel ölçekte en çok referans verilen kurumlar, demokrasi de düşüşe dikkat çekiyorlar.
- Economist Intelligence Unit (EIU) 2024 Demokrasi endeksine göre dünya demokrasisi 2024 yılında 10 üzerinden ortalama 5,17’ye düştü .
- V-Dem Institute 2025 raporu , 25 yıllık otokratikleşme eğiliminin sürdüğünü; demokratik ülkelerin artık azınlığa düştüğünü ve ifade özgürlüğündeki gerilemenin demokratik gerilemeyi hızlandırdığını söylüyor.
- International IDEA , 2024 raporu anket sonuçlarına göre demokrasi kalitesindeki düşüşlerin ilerlemelerden fazla olduğu ve seçimlere güvenin zayıfladığı belirtiliyor.
- Pew Research Center, 24 ülkede yapılan anketine göre halkın yüzde 59’u demokrasinin işleyişinden memnun değildir.
- İnsan hakları ve siyasi özgürlükler anketi yapan Freedom House – Freedom in the World 2025 değerlendirmesi, küresel özgürlüğün silahlı çatışmalar, derinleşen baskıcılık ve seçilmiş liderlerin kurumsal denge-denetimi aşındırması nedeniyle ciddi baskı altında olduğunu vurguluyor.
- Demokrasi düşüşte .
Freedom House endeksine göre, son 40 yılda dünyada demokrasi düşüş yaşıyor. Ankete giren ülkeler içinde özgür ülke oranı 1987 yılında yüzde 32 iken, 2024 yılında yüzde 20’ye geriledi.
Özgür olmayan statüdeki ülke oranı ise yüzde 34’ten yüzde 40’a yükseldi.(Aşağıdaki tablo ve Grafik)
Yine aşağıdaki haritada Mor renk statü olarak Türkiye’nin de içinde bulunduğu özgür olmayan ülkeleri gösteriyor.
SİYASİ HAKLAR VE SİVİL ÖZGÜRLÜKLER OLARAK DÜNYADA DEMOKRASİ
(Yeşil özgür, sarı kısmen özgür, mor özgür olmayan ülkeleri gösteriyor.)
Mamafih, Ortadoğu’da özgür statüde olan ülke sayısının toplam içindeki payı yüzde 3’tür. 4,3 milyar insanın yaşadığı Asya -Pasifik ülkelerinde ise yüzde 4,3’tür.
Kaynak: Freedom House 2025 raporu
- Küreselleşme demokrasiye yaramadı.
Dünyanın demokraside geri düşmesinin elbette evrensel nedenleri var. En önemlisi küreselleşme ile gelen ekonomik sorunlardır. Küreselleşme ile dünyada zengin fakir ülke farkı açıldı. Cari fazla veren ülkeler daha zengin, cari açık veren ülkeler ise daha fakir oldu. Aynı zamanda küreselleşme ile spekülatif sermaye siyasi iktidarları etkisi altına aldı. Spekülatif sektörler oluştu. Aynı ülkede spekülatif zenginler türedi ve gelir dağılımı bozuldu.
Bir ülkede gelir dağılımı ne kadar bozuksa, o kadar siyasi istismara açıktır. Siyasi iktidarlar hem fakir halka bütçeden para dağıtarak, kendilerine biat edenlerin sayısını artırdı. Hem de birçok ülkede özellikle İslam ülkelerinde fakir halkı Siyasi İslam tuzağına düşürmek daha kolay oldu. Bu uygulamalar otokrasi yolunu açtı.
