Merkez Bankası Kasım 2025 ödemeler bilançosunu açıkladı. Ödemeler bilançosu, özellikle yeni bir kur şoku habercisi gibidir. Üzerinde tartışmamız ve önlem almamız gerekiyor.
1.Cari açık kadar kaynağı belirsiz döviz çıktı.
Ocak-Kasım 11 aylık cari açık 18 milyar 550 milyon dolar oldu. Ama Cumhuriyet döneminde ilk olarak net hata ve noksan kaleminden çıkan kaynağı belirsiz döviz de 18 milyar 29 milyon dolar oldu.
Bir ülkede kaynağı belirsiz döviz çıkışı cari açık kadar olursa, hükümete ve Merkez Bankasına güven sorunu oluşur.
2.Doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi kesildi.
Ocak-Kasım 11 ayda gayrimenkul hariç doğrudan yatırım girişi 1 milyar 660 milyon dolar oldu. Bu kadar sermaye girişi Türkiye de mevcut yabancı yatırımların amortismanını karşılamaz. Doğrudan yabancı yatırım sermaye girişi durdu demektir.
Öte yandan; Türkiye yabancıların konut alması için vatandaşlık veriyor. Buna rağmen 2025 ilk 11 ayında;
- Yabancıların gayrimenkul alımı; 2 milyar 56 milyon dolar olurken,
- Yerleşiklerin yurt dışından aldıkları gayrimenkul alımı çok daha fazla 2 milyar 423 milyon dolar oldu.
Türkler neden dışarıdan gayrimenkul alıyor?
Başta vize sorunu geliyor. Avrupa Türkiye ye vize vermiyor. Konut alımı ile altın vize veren ülkeler var. Bu nedenle dışarıda gayrimenkul alanlar var.
Avrupa neden Türklere vize vermiyor? Bunun başta gelen nedeni Türkiye’den vatandaşlık alan Araplar ve Afganlardır. Bunlar Türk vatandaşı olarak Avrupa’ya gidiyor ve orda kalmak istiyor. Milyonlarca sığınmacı da kaçak yollarla Avrupa’ya gidiyor.
Türklerin dışardan gayrimenkul almasının bir nedeni de eğitim sorunudur. Türkiye’de eğitim ideolojik baskı altındadır. Özel öğretim kurumları da Avrupa’dan daha pahalıdır. Avrupa’ya eğitime gidenlere aileleri konut satın alıyor.
Bir başka neden kayıt dışı kazançların yüksek olması ve bu paraların yurt dışında aklanmasıdır.
3.Sıcak para ani çıkarsa, kur şoku yaşarız.
Türkiye bugüne kadar sıkıştıkça sıcak paraya sarılıyor. Mamafih geçen sene ilk 11 ayda 13,2 milyar dolar portföy yatırımı girdi. İBB başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasından sonra, Mart ayında 3,5 milyar dolar ve Nisan ayında 11 milyar dolar portföy yatırımı çıktı. (aşağıdaki grafik)
Veri Kaynağı: MB
Not: Eksi değerler portföy yatırımları çıkışını, artı değerler girişini gösterir.
Bu defa MB reel faizleri yüksek tutmak zorunda kaldı. Yüksek reel faiz yatırımları ve üretimi olumsuz etkiledi.
Portföy yatırımları kısa vadeli olduğu için, ani giriş ve çıkışları ekonomiyi aşırı kırılgan yaptı. Risk gördüğünde hızlı çıkması ani döviz şokları yaratıyor.
4.Dış borçlar arttı.
Türkiye’nin dış borçlarının GSYH oranı yüksek değil. Ancak Türkiye’nin Milli bir dış ticaret politikası yoktur. Bu nedenle döviz kazanma potansiyeli düşüktür. Dahası Üretim ithal girdiye bağımlıdır. Yani açıkları devam edecektir. Her yeni borç dış borç yükünü daha fazla artırıyor. Mamafih,
2025 ilk 11 ayında net borçlanma;
- Bankalar; 12,1 milyar dolar,
- Genel Hükümet; 1,2 milyar dolar,
- Özel sektör;16,1 milyar dolar olmak üzere, 29,4 milyar dolar oldu.
Sonuç; Ocak-Kasım ödemeler bilançosunu dikkatli okumak ve her alanda önlem almak zorundayız. Aksi halde, yeni bir kur şoku yaşarız.
