Türkiye’de konutların ömrü neden bu kadar kısa? Neden daha 35-40 yılını dolduran binalar “kentsel dönüşüm” kapsamına girerken, Avrupa’da yüz yılı aşan yapılar hâlâ dimdik ayakta kalabiliyor?
Bu sorunun cevabı yalnızca teknik değil; aynı zamanda zihniyet, denetim ve uygulama meselesidir.
Bugün ülkemizde yeni yapılan bir konutun ömrü adeta baştan sınırlı gibi kabul ediliyor. Oysa Avrupa ülkelerinde bir binanın “şu kadar yıl sonra yıkılmalıdır” şeklinde önceden belirlenmiş bir ömrü yok. Yapılar, doğru malzeme, doğru işçilik ve düzenli bakım ile onlarca yıl değil, yüzyıllar boyunca kullanılabiliyor.
Üstelik Avrupa’da yenileme amacıyla yıkılan binalara bakıldığında çarpıcı bir gerçek ortaya çıkıyor: Tuğlalar sağlam, betonarme sistem güçlü, hatta kullanılan demirler neredeyse ilk günkü gibi. Su tesisatlarında kullanılan galvanizli borular ise yıllara meydan okurcasına işlevini sürdürüyor.
Bizde ise tablo çoğu zaman farklı. Kullanılan malzemenin kalitesi, uygulamadaki özensizlik ve denetim eksikliği birleşince, daha birkaç on yıl içinde ciddi yıpranmalar baş gösteriyor. Özellikle su tesisatında kullanılan düşük kaliteli boruların kısa sürede paslanması ve delinmesi, betonarme içine su sızmasına neden oluyor. Bu da yapının taşıyıcı sistemini zayıflatıyor ve binanın ömrünü hızla tüketiyor.
Sonuç ne oluyor? Aynı konutu Avrupa’daki bir kullanıcı 100-150 yıl boyunca değerlendirirken, biz 35-40 yılda bir yeniden yapmak zorunda kalıyoruz. Bu yalnızca bireysel bir maliyet değil; aynı zamanda ülke ekonomisi açısından büyük bir israf, yani milli servetin heba edilmesi anlamına geliyor.
Oysa çözüm imkânsız değil. Daha sıkı denetim, daha kaliteli malzeme standardı, işçilikte disiplin ve uzun vadeli düşünme alışkanlığı… Bunlar sağlandığında, bizim binalarımızın da onlarca yıl değil, nesiller boyu ayakta kalmaması için hiçbir neden yok.
Artık şu soruyu sormanın zamanı geldi: Kısa ömürlü yapılar üretmeye devam mı edeceğiz, yoksa kalıcı eserler bırakmayı mı tercih edeceğiz?