1980 yılından beri uygulanmakta olan yeni Liberal ekonomik politikalar, 1980 önceki Keynesgil politikalara alternatif olarak geliştirildi. Ancak özellikle son 20 yıl dünya düzenine zarar verdi.
Hem ülkeler arasında, hem de aynı ülke içinde gelir dağılımı aşırı bozuldu.
World İnequality Report 2026 ya göre dünyada 8 milyar insan içinden zengin 60 bin kişinin serveti, en yoksul 4 milyar insanın servetinin 3 katıdır. Dünya nüfusunun en zengin yüzde 10’unun serveti, dünya nüfusunun yarısının servetine yakındır.
İnsan hakları ve siyasi özgürlükler azaldı. Demokrasi ve hukuk kan kaybetti.
Fredom House 2025 raporu, Küresel özgürlüğün her yıl gerilediğini vurguluyor. 2008 yılında Dünya demokrasi açısından özgür ülke sayısı 40 iken 2024’te 20’ye geriledi.
Sistem, yerinde kalmak için çekinmeden savaş çıkaran Putin ve Trump başta olmak üzere, diktatörler yarattı.
Küresel ekonomide kırılganlık arttı.
Dünyada dolara güven azaldı, kıymetli madenler son bir yılda yüzde 200 yüzde 300 arttı. Sektörel dengeler bozuldu. Sermaye piyasası, reel sektörü temsil etmiyor.
Global piyasa zorlanıyor.
WTO’ya göre, 2025 yılı başından itibaren ithalat kısıtlamaları arttı. Rusya ve İran örneklerinde olduğu gibi ticaret zincirinde bloklaşma ve kısıtlama arttı.
Bu şartlarla küresel düzeni sürdürmek mümkün değil. İnsanlık zarar görmeden bu akıl tutulmasından kurtulması gerekiyor. Yeni bir dünya düzeni kurulmalıdır.
Aslında iktisat tarihinde iktisadi konjonktür, 30-40 yılda bir değişmiş ve yeni düzen kurulmuştur.
19 yüzyıl, düşük ücret ve uzun çalışma şeklinde zayıf işçi haklarının hakim olduğu bir çağdır. Marksist düşünce tepki olarak doğdu.
Ancak Sovyetlerde parti diktatörlüğü insanlığa çok daha fazla zarar verdi. Stalin döneminde 11 milyon Ukraynalı açlıktan öldü.
1990 sonrası Sovyetler dağılınca, Çin sosyalizmi yeniden yorumladı ve revizyon yaptı. Ne var ki, Çin’deki parti diktası ve taraflı yargı devam ettiği sürece, Çin daha ileri gitmeyecektir.
1929 -1930 vahşi kapitalizm piyasanın çökmesine ve dünya depresyonuna neden oldu. Arkasından durgunluğa giren ülkeleri kurtarmak için talep odaklı kurtarıcı olarak Keynesgil politikalar devreye girdi.
Keyneşgil politikalar da bu defa dünyada yüksek enflasyona neden oldu ve 1980 sonrasında yeni liberal ekonomik politikalar, parasal politikalar devreye girdi ve şimdi de bu politikaların ömrü tamamlandı.
Bundan sonra;
Dünya yeni para sistemi kurulmalıdır. İMF, SDR’si olabilir. Beş büyük ekonominin parasından oluşan ve her ülkenin GSYH’na göre ağırlıklı sepet para yapılabilir.
Dünyada demokrasi ve hukuk düzeni ve kurumsal devlet Avrupa çizgisine getirilirse, piyasa – devlet optimal dengesi kurulabilir. Devlet zaruri tüketim mallarında piyasaya girerek bizzat üretim yapabilir ve serbest rekabete destek verebilir.
Denge ekonomisi içinde sosyal devlet örneği İskandav tipi sosyal devlet hedef alınabilir.
Yeni düzenin temel taşı devlet olacağı için devletin kurumsal devlet olması gerekir. Devleti otokratların elinden kurtarmak içinde, halkın demokrasi talep etmesi gerekir.