Prof.Dr.Esfender KORKMAZ

Tarih: 03.03.2026 00:03

KURA MÜDAHALE FERT BAŞINA GELİRİ NASIL ARTIRDI?

2025 GSYH büyüme oranı yüzde 3,6 olarak açıklandı. İMF verilerine göre 2025 Dünya ortalama büyüme oranı yüzde 3,3 ve gelişmekte olan ülkeler ortalama büyüme oranı yüzde 5 tir.

Yine, 2025 dördüncü çeyreğinde bir önceki çeyrek olan üçüncü çeyreğe göre büyüme oranı 0,4 oldu.

1. 2025 yılında nüfus artış hızı binde 5 (yüzde yarım) oldu. Bu durumda fert başına GSYH’ da büyüme yüzde 3,42 demektir. Bir ekonomide gelir artışını ve büyümenin halka yansımasını fert başına GSYH gösterir.

Açıklanan verilere göre; 2025 yılında dolar cinsinden Fert başına GSYH 18 bin 40 dolar oldu. Dolar cinsinden GSYH ve büyüme hesabında ihtiyatlı olmalıyız. Erken sevinmemek gerekir. Çünkü malum olduğu üzere, TL olarak yıllık GSYH, o yılın ortalama dolar kuruna bölünerek bulunuyor. 2025 ortalama dolar kuru 39,4985’dir. 2025 yılında MB ve kamu bankaları dolar kurunu tutmak için sürekli dövize müdahale etti. Bu nedenle;

2025 dolar kurunda artış yüzde 20,37 oldu. TÜFE’nin altında kaldı.

TÜFE eksi dolar enflasyonuna (yüzde 2,40) göre düzeltirsek, yani kur dengede olsaydı, 2025 fert başına GSYH 12.898 dolar olacaktı.

Eğer kur dengesi yoksa dolar kuru ile GSYH, kur etkisinde kalıyor. Söz gelimi, Türkiye’nin orta gelir tuzağına düştüğü söylenen yıllarda da bu günkünün tersine TL düşük değerde idi. Demek ki o zamanda orta gelir tuzağı yoktu.

1. Sektörler itibariyle en yüksek büyüme, yüzde 10,8 oranı ile inşaat sektöründe oldu. İnşaat sektöründe büyüme çok değişken olabiliyor. 2025’te deprem konutları yapımı da inşaatta büyümeyi artırdı.

Tarım sektörü eksi 8,8 daraldı. Sanayi sektörü yüzde 2,9 büyüdü.

1. Büyümeye katkı;

• Yüzde 2,2 oranıyla hane halkı tüketimi,
• Yüzde 0,11 ile devletin nihai tüketim harcamaları,
• Yüzde 2,11 oranında GS sabit sermaye oluşumu,
• Yüzde 0,44 oranıyla stokta değişikliklerden geldi.
• İhracatın katkısı eksi,0,07 ve ithalatın katkısı eksi1,21 oldu.

1. 4. 2025 dördüncü çeyreğinde işgücü ödemelerinin GSYH içindeki payı, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 1,9 azaldı ve yüzde 33,7 oldu.
2. İstikrar ve sosyal refah için büyümenin kapsayıcı olması gerekir.

Türkiye de düşük de olsa büyüme var ve fakat aynı zamanda kapsayıcı değildir.

• En yoksul kesimin milli gelirden aldığı pay azaldı, en zengin kesimin milli gelirden aldığı pay arttı.
• Gini katsayısı büyüdü. Yani gelir dağılımı bozuldu.
• Fiili işsizlik oranı arttı.
• Asgari ücret, asgari geçim seviyesinin altında kaldı.

Bu nedenlerle büyümenin toplum refahına ve kalkınmaya yansıması için paylaşımcı, kapsamlı, kaliteli ve sürdürülebilir büyüme olması gerekir. Türkiye’nin hedefi kalkınma olmalıdır. Kalkınma tarifinde, hem büyüme var hem de sosyal kalkınma var.